معاملات پرپچوال چیست؟ آموزش Perpetual Futures و تفاوت با اسپات
معاملات پرپچوال چیست و چه تفاوتی با اسپات دارد؟ با لانگ، شورت، اهرم، مارجین، فاندینگ ریت و خطر لیکویید شدن در Perpetual Futures آشنا شوید.
معاملات پرپچوال چیست؟
اگر در بازار ارز دیجیتال فعالیت کرده باشید، احتمالاً با اصطلاحاتی مثل Futures، Perpetual، Long، Short و Funding Rate مواجه شده‌اید. این مفاهیم به معاملات مشتقه مربوط می‌شوند و با خرید و فروش معمولی ارز دیجیتال در بازار اسپات تفاوت دارند.
قرارداد پرپچوال (Perpetual Futures) نوعی قرارداد مشتقه است که برخلاف بسیاری از قراردادهای فیوچرز سنتی، تاریخ انقضا ندارد. بنابراین معامله‌گر می‌تواند تا زمانی که شرایط مارجین پوزیشن برقرار باشد، موقعیت خود را باز نگه دارد. برای نزدیک نگه داشتن قیمت قرارداد پرپچوال به قیمت بازار اسپات، از سازوکاری به نام Funding Rate استفاده میشود.
در پرپچوال برخلاف اسپات، لزوماً خود دارایی را خریداری نمی‌کنید؛ بلکه روی تغییرات قیمت یک قرارداد معامله می‌کنید. به همین دلیل امکان گرفتن موقعیت Long و Short وجود دارد.
تفاوت معاملات پرپچوال با اسپات چیست؟
در معاملات Spot، شما دارایی را با قیمت فعلی بازار خریداری می‌کنید و مالک آن می‌شوید. برای مثال، اگر ۱۰۰۰ دلار اتریوم بخرید، مقدار مشخصی ETH در اختیار شما قرار می‌گیرد.
اما در معامله پرپچوال، هدف اصلی کسب سود یا مدیریت ریسک از تغییرات قیمت قرارداد است و می‌توانید بدون خرید مستقیم دارایی، روی افزایش یا کاهش قیمت آن موقعیت بگیرید.
| ویژگی | اسپات | پرپچوال |
|---|---|---|
| مالکیت مستقیم دارایی | دارد | معمولاً ندارد |
| امکان Long | دارد | دارد |
| امکان Short | محدود به روش‌های خاص | دارد |
| اهرم | معمولاً ندارد | معمولاً دارد |
| تاریخ انقضا | ندارد | ندارد |
| Funding Rate | ندارد | دارد |
| خطر لیکویید شدن | در حالت عادی ندارد | دارد |
| پیچیدگی | کمتر | بیشتر |
بنابراین نباید پرپچوال را صرفاً نسخه‌ای «پیشرفته‌تر» از اسپات در نظر گرفت؛ ساختار، هزینه‌ها و ریسک‌های آن متفاوت است.
اگر هنوز مفهوم اهرم برایتان کاملاً روشن نیست، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله «اهرم در ارز دیجیتال چیست؟ بررسی سود، ضرر و خطر لیکویید شدن» را مطالعه کنید.
پرپچوال چگونه کار میکند؟
برای درک ساده‌تر، فرض کنید قیمت بیت‌کوین ۶۰ هزار دلار است و شما انتظار دارید قیمت افزایش پیدا کند.
در بازار پرپچوال می‌توانید یک موقعیت Long باز کنید. اگر قیمت افزایش پیدا کند، موقعیت شما می‌تواند وارد سود شود و اگر قیمت کاهش پیدا کند، وارد ضرر می‌شوید.
برعکس، اگر انتظار کاهش قیمت داشته باشید، می‌توانید موقعیت Short باز کنید. در این حالت کاهش قیمت می‌تواند به نفع پوزیشن شما باشد.
در نتیجه:
Long → کسب سود از افزایش قیمت
Short → کسب سود از کاهش قیمت
البته نتیجه واقعی معامله به قیمت ورود و خروج، اندازه پوزیشن، کارمزد، Funding Rate و سایر شرایط قرارداد بستگی دارد.
لانگ و شورت در معاملات پرپچوال چیست؟
پوزیشن Long
وقتی معامله‌گر انتظار دارد قیمت یک دارایی افزایش پیدا کند، پوزیشن Long باز میکند.
برای مثال:
قیمت ورود BTC: 60,000 دلار
قیمت خروج: 62,000 دلار
در صورت ثابت بودن سایر عوامل، افزایش قیمت به نفع پوزیشن Long است.
پوزیشن Short
در پوزیشن Short، معامله‌گر انتظار کاهش قیمت دارد.
برای مثال:
قیمت ورود BTC: 60,000 دلار
قیمت خروج: 58,000 دلار
در این حالت کاهش قیمت می‌تواند به نفع پوزیشن Short باشد.
البته در معاملات اهرمی، تنها جهت قیمت مهم نیست؛ میزان اهرم و مارجین نیز تأثیر زیادی بر نتیجه معامله دارند.
اهرم در معاملات پرپچوال چه کاربردی دارد؟
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که پرپچوال را برای معامله‌گران جذاب میکند، امکان استفاده از Leverage یا اهرم در بسیاری از پلتفرم‌هاست.
فرض کنید ۱۰۰ دلار سرمایه دارید و از اهرم 10x استفاده می‌کنید. در یک مثال ساده، ارزش اسمی پوزیشن شما می‌تواند به ۱۰۰۰ دلار برسد.
اما این به معنی تبدیل شدن ۱۰۰ دلار به ۱۰۰۰ دلار سرمایه واقعی نیست.
در واقع، با افزایش اهرم، حساسیت سود و زیان پوزیشن نسبت به تغییرات قیمت بیشتر میشود. به همین دلیل حرکت نسبتاً کوچک بازار می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی روی مارجین شما داشته باشد.
برای همین، اهرم بالا لزوماً به معنی سود بیشتر نیست؛ ریسک زیان و نزدیک شدن به لیکوییدیشن نیز افزایش پیدا میکند.
مارجین در پرپچوال چیست؟
Margin یا مارجین سرمایه‌ای است که برای باز نگه داشتن یک موقعیت معاملاتی به‌عنوان پشتوانه استفاده میشود.
به‌طور ساده می‌توان دو مفهوم مهم را در نظر گرفت:
Initial Margin
مقدار مارجینی که برای باز کردن پوزیشن مورد نیاز است.
Maintenance Margin
حداقل مقدار مارجین مورد نیاز برای ادامه باز ماندن پوزیشن است.
اگر زیان پوزیشن افزایش پیدا کند و سرمایه قابل‌استفاده آن به محدوده‌ای برسد که شرایط مارجین دیگر رعایت نشود، پوزیشن ممکن است بهصورت خودکار بسته یا Liquidated شود.
به همین دلیل، درک مفهوم مارجین قبل از ورود به معاملات پرپچوال اهمیت زیادی دارد.
لیکویید شدن در پرپچوال یعنی چه؟
Liquidation یا لیکویید شدن زمانی اتفاق می‌افتد که ضرر یک موقعیت معاملاتی به حدی برسد که مارجین لازم برای حفظ آن تأمین نشود و سیستم معاملاتی پوزیشن را بهصورت خودکار ببندد.
مثلاً اگر با سرمایه نسبتاً کم و اهرم بالا وارد معامله شوید، فاصله بین قیمت فعلی و محدوده لیکوییدیشن می‌تواند بسیار کمتر از چیزی باشد که تصور می‌کنید.
نکته مهم این است که قیمت لیکوییدیشن یک عدد ثابت برای همه معاملات نیست و به عواملی مانند قیمت ورود، اندازه پوزیشن، مقدار مارجین، اهرم، نوع مارجین و قوانین پلتفرم بستگی دارد.
برای آشنایی دقیق‌تر با این موضوع می‌توانید به مقاله «اهرم در ارز دیجیتال چیست؟ بررسی سود، ضرر و خطر لیکویید شدن» مراجعه کنید.
Funding Rate یا فاندینگ ریت چیست؟
یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که در معاملات پرپچوال باید یاد بگیرید، Funding Rate است.
چون قرارداد پرپچوال تاریخ انقضا ندارد، سازوکاری لازم است تا قیمت آن بیش از حد از قیمت بازار اسپات فاصله نگیرد. Funding Rate یکی از ابزارهای اصلی برای این کار است.
Funding معمولاً بین معامله‌گران Long و Short منتقل میشود، نه اینکه صرفاً یک کارمزد معمولی از طرف صرافی باشد.
بهصورت ساده:
Funding مثبت → معمولاً Longها به Shortها پرداخت می‌کنند.
Funding منفی → معمولاً Shortها به Longها پرداخت می‌کنند.
جزئیات محاسبه و فاصله زمانی پرداخت Funding در پلتفرم‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین همیشه باید مشخصات قرارداد همان صرافی را بررسی کنید.
یک مثال ساده
فرض کنید ارزش پوزیشن شما ۱۰٬۰۰۰ دلار و Funding Rate برابر با 0.01٪ باشد.
در یک مثال ساده:
10,000 × 0.01٪ = 1 دلار
بنابراین مقدار Funding برای آن دوره می‌تواند حدود ۱ دلار باشد؛ البته نحوه محاسبه واقعی و زمان اعمال آن به قرارداد و پلتفرم مربوطه بستگی دارد.
پس هنگام نگهداری طولانی‌مدت پوزیشن، فقط به سود و زیان ناشی از حرکت قیمت توجه نکنید و Funding را نیز در نظر بگیرید.
Mark Price چیست و چرا مهم است؟
در معاملات پرپچوال ممکن است با سه مفهوم Last Price، Index Price و Mark Price روبه‌رو شوید.
Index Price معمولاً به قیمت مرجع دارایی در بازار اسپات مرتبط است.
Mark Price نیز یک قیمت مرجع است که در بسیاری از سیستم‌های معاملات مشتقه برای محاسباتی مانند سود و زیان و مدیریت ریسک استفاده میشود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا قیمت نمایش‌داده‌شده در بازار و قیمت مرجعی که سیستم برای مدیریت پوزیشن استفاده میکند الزاماً دقیقاً یکسان نیست.
برای همین، در زمان بررسی وضعیت یک پوزیشن پرپچوال نباید فقط به آخرین قیمت معامله نگاه کنید.
کارمزد معاملات پرپچوال شامل چه مواردی است؟
هزینه معامله پرپچوال فقط به یک عدد محدود نمی‌شود و بسته به پلتفرم می‌تواند شامل موارد مختلفی باشد:
- کارمزد باز کردن و بستن معامله
- Funding Rate
- هزینه‌های احتمالی مربوط به مارجین یا تسویه
- اختلاف قیمت خرید و فروش یا Spread
نکته مهم این است که کارمزد معاملات اسپات و معاملات پرپچوال الزاماً یکسان نیست.
بنابراین اگر قصد معامله پرپچوال در یک صرافی را دارید، باید جدول کارمزد همان بخش را بررسی کنید و صرفاً بر اساس کارمزد معاملات اسپات تصمیم نگیرید.
اگر می‌خواهید درباره معاملات اهرم‌دار در صرافی‌های ایرانی بیشتر بدانید، مقاله «آموزش معامله اهرم دار تتر در صرافی های ایرانی + مقایسه اهرم و کارمزد» نیز می‌تواند مکمل این مطلب باشد.
مزایای معاملات پرپچوال چیست؟
پرپچوال‌ها به دلیل ساختار خود امکاناتی در اختیار معامله‌گران قرار می‌دهند که در معاملات اسپات به شکل معمول وجود ندارد.
امکان معامله در دو جهت
می‌توانید بر اساس استراتژی خود روی افزایش یا کاهش قیمت موقعیت بگیرید.
امکان استفاده از اهرم
در پلتفرم‌هایی که اهرم ارائه میشود، می‌توان با سرمایه اولیه کمتر نسبت به ارزش اسمی پوزیشن، معامله کرد؛ البته این ویژگی هم‌زمان ریسک را افزایش می‌دهد.
نداشتن تاریخ انقضا
برخلاف قراردادهای فیوچرز دارای سررسید، پرپچوال تاریخ انقضای مشخصی ندارد.
کاربرد در پوشش ریسک
پرپچوال فقط برای معاملات جهت‌دار استفاده نمی‌شود و می‌تواند در برخی استراتژی‌های پوشش ریسک نیز کاربرد داشته باشد.
مهم‌ترین ریسک‌های معاملات پرپچوال
در کنار امکانات این بازار، چند ریسک مهم وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند:
۱. لیکویید شدن:
استفاده از اهرم می‌تواند فاصله تا لیکوییدیشن را کاهش دهد.
۲. Funding Rate:
در صورت باز نگه داشتن پوزیشن، Funding می‌تواند به هزینه معامله تبدیل شود.
۳. نوسانات شدید:
حرکت‌های سریع بازار می‌توانند در مدت کوتاهی باعث افزایش زیان شوند.
۴. استفاده بیش از حد از اهرم:
هرچه اهرم بالاتر باشد، حساسیت مارجین نسبت به حرکت قیمت بیشتر میشود.
۵. کارمزد و هزینه‌های معاملاتی:
در معاملات متعدد، هزینه‌ها می‌توانند روی نتیجه نهایی تأثیر قابل‌توجهی داشته باشند.
قبل از ورود به چنین معاملاتی، مطالعه «چک لیست ترید | ۱۲ نکته قبل از ورود به معامله» می‌تواند به بررسی شرایط معامله کمک کند.
پرپچوال برای چه کسانی مناسب است؟
معاملات پرپچوال ابزار ساده‌ای برای شروع فعالیت در بازار ارز دیجیتال نیست.
اگر هنوز با مفاهیمی مانند مارجین، اهرم، لیکوییدیشن، Funding Rate و انواع سفارش آشنایی ندارید، بهتر است ابتدا این مفاهیم را یاد بگیرید.
در این مسیر، مطالعه مقاله «انواع سفارش در ارز دیجیتال چیست؟ آموزش Market، Limit، Stop و Stop-Limit» نیز می‌تواند مفید باشد.
همچنین بهتر است معامله‌گر قبل از استفاده از سرمایه واقعی، ساختار پلتفرم موردنظر و نحوه محاسبه سود و زیان آن را به‌خوبی بشناسد.
جمع‌بندی؛ پرپچوال چه تفاوتی با اسپات دارد؟
معاملات پرپچوال نوعی معامله مشتقه بدون تاریخ انقضا هستند که امکان گرفتن موقعیت Long و Short و در بسیاری از پلتفرم‌ها استفاده از اهرم را فراهم می‌کنند.
تفاوت اصلی آنها با اسپات این است که در اسپات، معامله‌گر مستقیماً دارایی را خریداری میکند، اما در پرپچوال روی قرارداد مرتبط با قیمت دارایی معامله میشود.
درک چهار مفهوم اهرم، مارجین، Funding Rate و لیکوییدیشن برای فعالیت در این بازار ضروری است. اگر یکی از این مفاهیم را نادیده بگیرید، ممکن است نتیجه معامله با چیزی که صرفاً از نمودار قیمت انتظار دارید متفاوت باشد.